Vraag en Antwoord / FAQ

Algemeen

Wat is geothermie?

Geothermie, ofwel aardwarmte, is een duurzame energiebron, die gebruik maakt van warmte, die van nature aanwezig is in de diepe ondergrond van de aarde.

Hoe krijg je het warme water naar boven bij aardwarmte?

Er worden twee bronnen in de aarde geboord. Via de ene bron komt het warme water omhoog. De warmte in het water wordt via een warmtewisselaar overgedragen aan het distributienet. Het afgekoelde water gaat via de tweede bron weer terug de aarde in. Zo blijft het water in de aarde op peil.

Putten we daarmee de aarde uit?

Juist niet. Het is één van de meest duurzame energiebronnen. Bovendien wordt het water weer in dezelfde bodemlagen teruggebracht zodat er netto niets uit de bodem verdwijnt. Wel zal de temperatuur in de diepe ondergrond over een termijn van enkele tientallen jaren lokaal met enkele graden afnemen. Als een aardwarmteproject stopt zal deze temperatuur afname zich weer herstellen.

Is er al ervaring met aardwarmte?

Afgelopen jaren is er veel kennis en ervaring opgedaan in de geothermie sector in Nederland. Inmiddels zijn er op dit moment meer dan twintig plaatsen in Nederland waar aardwarmte wordt gewonnen. Ook in het buitenland zijn vele goede ervaringen. Omdat het in het buitenland echter ook een enkele keer is misgegaan is het van belang om voor elk project naast de kansen ook de risico’s in beeld te brengen en voldoende maatregelen te nemen.

Over het project

 Wat gaat er gebeuren?

De aardwarmteputten zijn in 2010 geboord. De putten hebben in een proefbedrijf warmte geleverd gedurende een korte periode. De putten zijn echter daarna enkele jaren niet gebruikt.
De putten zijn in 2017 geinspecteerd en in 2018 schoongemaakt en hebben succesvol proefgedraaid.

Wat is de planning

Na de succesvolle schoonmaak van de putten volgen de ondergrondse en bovengrondse installatiewerkzaamheden. Deze werkzaamheden zijn gestart de bronnen zullen aan het warmtenet worden gekoppeld en in het najaar van 2020 in productie gaan.

Wie zijn de initiatiefnemers

De aandeelhouders van HAL zijn het Energiefonds Den Haag, Hydreco Geomec B.V. en Perpetuum Energy Partners B.V.. HAL heeft als doel om aardwarmte te produceren voor de verduurzaming van de warmtenetten in Den Haag. De aandeelhouders van HAL zijn nauw betrokken bij de veel van de bestaande aardwarmte projecten in Nederland. HAL werkt nauw samen met de gemeente Den Haag, Eneco en Uniper (voorheen E.ON) in de planvorming en de uitvoering van dit project. Ook zal HAL continu in contact blijven met omwonenden, bedrijven en andere belanghebbenden, zoals het wijkberaad, om afstemming over dit project en aanverwante zaken te zoeken.

Wanneer gaat de aardwarmtebron in bedrijf?

“Naar verwachting kan Haagse Aardwarmte Leyweg (HAL) eind 2020 aardwarmte gaan leveren. Momenteel krijgen de klanten warmte uit de stadsverwarming. De uitvoering van de werkzaamheden aan de aardwarmteputten en bovengrondse installaties, heeft geen invloed op de levering van warmte vanuit de stadsverwarming.

Waarom was het project in 2013 failliet gegaan?

Na de realisatie van het project viel de afzet uit de bron tegen door de nauwelijks te voorziene vastgoedcrisis die de woningproductie stil deed vallen. Daarmee viel de business case onder Aardwarmte Den Haag weg en uiteindelijk werd het project in 2013 failliet verklaard.

Waarom zou het nu wel lukken om de aardwarmteputten succesvol in bedrijf te nemen?

Er zijn inmiddels voldoende woningen en andere bedrijven op het warmtenet aangesloten om de aardwarmteproductie rendabel te kunnen laten draaien. Daarnaast zijn er enkele beleidsmatige ontwikkelingen die de herontwikkeling van Aardwarmte Den Haag nu zeer kansrijk maken (Energierapport van voormalig Minister Kamp, waarin wordt aangeven dat geothermie een van de belangrijkste alternatieve warmtebronnen is; de visie en steun van de gemeente die geothermie zien als de belangrijkste bron van lokale, duurzame warmte voor Den Haag) en het Masterplan Geothermie.

Welke werkzaamheden gaan er plaatsvinden en wat is hiervan te merken?

Tijdens de herstelwerkzaamheden in 2018 is er een tijdelijke installatie dicht bij de putten van de aardwarmtebron komen te staan. De warmte- en gasleidingen zijn al ondergronds aangelegd naar de aardwarmtecentrale. Naast de Aardwarmtecentrale, in de keerlus van de tram, komt de definitieve installatie die op dit moment wordt gebouwd.

Hoe lang blijft de installatie staan?

De bovengrondse aardwarmte installatie komt in het bestaande ketelhuis (kathedraal), waar een kleine uitbreiding aan wordt gebouwd, en is nauwelijks zichtbaar.

Is de situatie rondom de bron aan de Leyweg veilig? Is er gevaar voor omwonenden?

De situatie op de locatie is veilig. In de aardwarmtebronnen zijn veiligheidsvoorzieningen getroffen in de vorm van afsluiters die hoge drukken kunnen weerstaan. De druk in de putten is in werkelijkheid zeer laag, één tot twee bar, en dit blijft ook zo als de bron in gebruik is.

Wat doet HAL om de veiligheid te waarborgen?

HAL heeft de kennis en ervaring in huis om de veiligheid op de locatie te borgen. We werken met hoge veiligheidsstandaarden. Controle vindt plaats door Staatstoezicht op de Mijnen, de brandweer en de gemeente.

Aan welke regels moeten de activiteiten voldoen?

Alle activiteiten moeten voldoende aan de regels van het ministerie van Economisch Zaken en staan onder toezicht van Staatstoezicht op de Mijnen. Naast het ministerie van Economisch Zaken is de gemeente en de brandweer betrokken om de veiligheid op locatie te controleren.

Wat zijn de gevolgen voor de ontwikkelingen op het Leyenburg-terrein?

Als onderdeel van de definitieve uitwerking van het plan worden ook de gevolgen voor de ontwikkeling op het Leyenbrug-terrein in beeld gebracht. Zodra deze bekend zijn zal HAL contact zoeken met omwonenden, wijkberaad en andere belanghebbenden in de omgeving van het project om af te stemmen over de ontwikkelingen.

Opgelost gas

Tijdens het realiseren van de putten in 2010 werd bekend dat er opgelost gas in het aardwarmte-water zit. Hoeveel gas komt er omhoog?

Bij het testen van de broncapaciteit is geconstateerd dat er met één kubieke meter aardwater ook ongeveer één kubieke meter gas mee naar boven komt. Dit opgeloste gas heet gas-bijvangst. De kwaliteit en samenstelling is vergelijkbaar met het aardgas uit het gasnet.

Wat is de totale gasbijvangst?

De hoeveelheid bijvangstgas uit de bron bedraagt maximaal 1.750.000 Nm3 per jaar, als de bron volledig produceert (ter vergelijk: het maximaal jaarlijkse verbruik van de piekketel is ongeveer 9.000.000 Nm3 aardgas).

Wat gebeurt er met dit gas?

Het gas wordt bovengronds van het water gescheiden in een gasscheider. Hiermee voorkomen we dat de gasbelletjes de warmteoverdracht in de warmtewisselaar verminderen.

Komt het bijvangstgas altijd omhoog?

Het is nog onzeker hoe lang we opgelost gas zullen aantreffen in het aardwarmte-water. De verwachting is dat dit voor een lange periode stabiel zal zijn, maar het is ook denkbaar dat de bron na enige tijd  ‘opdroogt’ en alleen maar water blijft produceren. Het is niet mogelijk dat de hoeveelheid gas substantieel vergroot.

Wat gaat HAL met het bijvangstgas doen?

HAL wil een gas-/waterscheider neerzetten bij de bron, die het gas van het water scheidt. In de Aardwarmtecentrale wil HAL een ketel plaatsen die het gas omzet in warmte en dit direct aan de stadsverwarming levert. Deze ketel is niet geschikt als back-up of om de piekvraag van onze klanten op te vangen, daarvoor is er al een grote hulpketel geïnstalleerd.

Wordt het bijvangstgas opgeslagen?

Nee, het gas wordt niet opgeslagen.

Wordt het bijvangstgas afgefakkeld?

Standaard wordt het bijvangst gas (formatiegas) nuttig aangewend in warmte in een speciaal daarvoor geplaatste ketel. Een (nood)fakkel is een verplicht onderdeel van een geothermie installatie. In dit project zal HAL een vlamloze fakkel plaatsen, om lichtverstrooiing te voorkomen, die dient als noodvoorziening als bijvoorbeeld de ketel uitvalt en de geothermische installatie doordraait.

Kan het bijvangstgas terug in de aarde worden gepompt?

Nee dit is onwenselijk en potentieel gevaarlijk als het gas zich zou opzamelen ondergronds.

Het bijvangstgas gaat niet terug de grond in. Is er kans op verzakkingen?

Nee. Daarvoor is de hoeveelheid en het volume van het opgeloste bijvangstgas veel te klein.

Hoe is de aardwarmtebron ontworpen?

De aardwarmtebron voldoet volledig aan de eisen die worden gesteld door het bevoegd gezag en haar toezichthouder (Staatstoezicht op de Mijnen). De beschermingsbuizen (casing) van de bron hebben gasdichte verbindingen en kunnen zeer hoge drukken weerstaan.

De bovengrondse bronafwerking (wellhead) is geschikt voor een druk van ruim 200 bar. Alle openingen in de wellhead zijn afgesloten met afsluiters met een zelfde drukklasse. De druk in de putten is in werkelijkheid zeer laag, één tot twee bar, en dit blijft ook zo als de bron in gebruik is.

Wat gebeurt er bij stilstand van de bron met het bijvangstgas?

Het gas is opgelost in het water. Door de hydrostatische druk van de waterkolom in de put, blijft het gas opgelost in het water en kan het gas niet vrij naar boven komen. Pas als we gaan pompen en de druk op de vloeistof wordt verlaagd, ontstaan er gasbelletjes in de put. Dit is te vergelijken met het openen van een fles Spa Rood. Zo lang de bron niet produceert, komt er geen gas vrij.

Kan het bijvangstgas vrijkomen?

Nee. Ondanks dat de druk in werkelijkheid zeer laag is in de putten, hebben de beschermingsbuizen (casing) van de bron gasdichte verbindingen en kunnen ze zeer hoge drukken weerstaan. Ook de bovengrondse bronafwerking (wellhead) is geschikt voor een druk van ruim 200 bar. Alle openingen in de wellhead zijn afgesloten met afsluiters met een zelfde drukklasse. Het hele systeem is een gesloten systeem. Daarnaast is het zo dat de waterkolom van twee kilometer water in de bron het vrijkomen van gas tegenhoudt.

Mag HAL het bijvangstgas gebruiken (i.v.m. vergunningen)?

Ja. Het bijvangstgas is van HAL.

Radongas

Bij de verbranding van aardgas komt radon vrij, geeft dat gezondheidsrisico’s?

In aardgas zit van nature een kleine hoeveelheid radongas.

Dit radongas wordt met het aardgas naar de afnemer, eindverbruiker, getransporteerd en komt vrij in de woning in keuken en bij de CV installatie. Radon is radioactief, en wanneer dit wordt ingeademd worden mensen blootgesteld aan ioniserende straling.

Bij de productie van aardwarmte komt aldus ook in beperkte mate radon vrij bij verbranding in de ketel of affakkelen van aardgas dat mee kan komen met het geproduceerde water.

Hoewel de aanwezigheid van radon schadelijk kan zijn voor de gezondheid (voornamelijk bij ophoping van radon-gas in woningen aan eindverbruikers zijde) is op basis van onderzoek door Het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM), en gegevens over de radonconcentratie in aardgas, gebleken dat de blootstelling aan radon door het voorhanden hebben van Radon in aardgas, en het vrijkomen van Radon bij het affakkelen en afblazen van aardgas in de buitenlucht, op basis van conservatieve aannames, duidelijk onder het referentie niveau voor radon op de werkplek blijft.

Dit heeft geresulteerd in het opnemen van een specifieke vrijstelling voor het voorhanden hebben van en het afblazen en affakkelen van Radon in aardgas in de Geothermische en Olie en Gas industrie zoals dat is beschreven in de ANVS-verordening basisveiligheidsnormen stralingsbescherming, artikel 3.15 van deze Verordening.